4. avgust 2025 – U okviru serijala tekstova „Za aktivan život osoba sa invaliditetom – kultura i umetnost, sport i rekreacija“ značajan deo mora da bude posvećen ovom prvom – kulturi. Jer, brojne su kulturne aktivnosti samih osoba sa invaliditetom ili programa njima posvećenih.
Svest osoba sa invaliditetom, naročito poslednjih godina, podignuta je na viši nivo, zahvaljujući edukaciji, entuzijazmu i energiji pojedinaca, ali i organizacija koje okupljaju osobe sa invaliditetom. Danas je ova populacija osnažena i svesna svog položaja u društvu, prepoznaje sve probleme i oblike diskriminacije, ali i svoja ljudska prava i svoje mogućnosti da to stanje izmeni pod sloganom: „Ništa o nama bez nas“.
Logična je njihova želja da punim učešćem i jednakosti u svim sferama društva, pa i u kulturi koja je opšte dobro i duhovna potreba svakog čoveka. Od 2002. godine, Udruženje paraplegičara Smederevo i smederevski književnik Radivoje Rale Damjanović pokreću niz inovativnih i zanimljivih programa kulturnog karaktera sa ciljem da se kroz estetske i duhovne sadržaje usmeri pažnja javnosti na osobe sa invaliditetom.
Ovakvim opredeljenjem nastojali su da ožive sadržaje koji, pre svega, odgovaraju njihovim kulturnim i duhovnim potrebama, ali i potrebama svojih sugrađana. Da budu, ako ne ravnopravni, bar punopravni činilac i kreator kulture. Drugim rečima, nisu želeli da budu samo nemi posmatrači i konzumenti ponuđenih programskih sadržaja profesionalnih ustanova u kulturi, već i aktivni učesnici i kreatori programa koji će obogatiti kulturnu ponudu u svom gradu Smederevu.
S tim u vezi, pokreću humanu akciju „Knjiga za osobe sa invaliditetom“, kojoj su se odazvale brojne izdavačke kuće i ugledni pisci iz Smedereva i Republike Srbije. Sakupljeno je više od dve hiljade retkih i vrednih knjiga i književne periodike od kojih je formirana interna biblioteka u Udruženju paraplegičara Smederevo, namenjena svim osobama sa invaliditetom sa područja Grada. U istom udruženju oformljen je i galerijski prostor u kome izlažu naši najeminentniji stvaraoci.
Uspostavljena je značajna saradnja sa smederevskim ustanovama u kulturi (Narodna biblioteka, Centar za kulturu, Međunarodni festival poezije Smederevska pesnička jesen, Istorijski arhiv, Muzej, Gradska galerija…), u kojima ovo udruženje, ali i ostale organizacije osoba sa invaliditetom, profesionalno organizuju i kreiraju zanimljive kulturne sadržaje čiji su gosti najeminentniji umetnici iz naše zemlje, ali i inostranstva zahvaljujući dugogodišnjoj uspešnoj saradnji sa smederevskim Međunarodnim festivalom poezije, ali isto tako afirmišu i osobe sa invaliditetom koje se bave umetničkim radom.
U proteklom periodu organizovani su brojni programi u kojima je učestvovalo više od 300 istaknutih umetnika. Otvorene su brojne izložbe slika, slikarskih kolonija, ručnih radova, umetničkih i novinskih fotografija, karikatura, kao i brojne književne večeri, večeri humora i satire, kabarei, večeri stend ap komedije…
Predstavljene su brojne knjige, zbornici, antologije, književni portreti afirmisanih stvaralaca, o kojima su govorili ugledni književni i likovni kritičari, esejisti, ali svoj doprinos su dali i muzičari, karikaturisti portretisti (koji su u programima crtali portrete posetilaca), recitatori, glumci…
Akademik Matija Bećković, akademik Risto Vasilevski, prof. dr Miodrag Maticki, prof. dr Dobrivoje Stanojević, dr Milena Ilišević, dr Rajko Đurić, Mr Tatjana Lazarević Milošević, istoričari umetnosti Vera Horvat i Milan Marković, karikaturisti Slobodan Srdić, Milenko Kosanović, Nedeljko Ubović, Ranko Guzina, Goran Ćeličanin, Goran Ratković, doajen novinske fotografije Žika Ranisavljević, legendarni recitator Ratomir Rale Damjanović, vojni analitičar i publicista Ljubodrag Stojadinović, satiričari Vesna Denčić, Aleksandar Čotrić, Aleksandar Baljak, Radivoje Bojičić, Milovan Vržina, Petar Lazić, Slobodan Simić, Dragutin Minić Karlo, Bojan Ljubenović, Ilija Marković, Rade Đergović…, književnici, pesnici i književni kritičari Tanja Kragujević, Vasa Pavković, Moma Dimić, Milan Orlić, Petar Pajić, Vita Teofilović, Zoran Radisavljević, Goran Đorđević…, slikari Dragica Gajić, Ljiljana Ilić Radovanović, Ljuba Milunović, Zoran Purić, Ljuban Vladić…, muzičari Ana Marinković, Katarina Manić, Viktor Ilić, Filip Živanović, Pavle Žarkić…, samo su neka od imena umetnika koji su učestvovali u programima.
Svi programi su izuzetno posećeni od strane osoba sa invaliditetom i građana Smedereva, vrlo često i propraćeni od strane elektronskih i pisanih medija.
Uz brojne uspešno realizovane projekte iz oblasti invalidnosti, organizacione i vrhunske rezultate u sportu, zahvaljujući ozbiljnoj organizaciji i ulaganju u kulturu, danas su udruženja osoba sa invaliditetom i njihovi članovi prepoznatljivi i u oblasti kulture. Na ozbiljnom pristupu i profesionalnosti u organizovanju kulturnih programa mogle bi im pozavideti i neke profesionalne ustanove u kulturi.
Projekat “Za aktivan život osoba sa invaliditetom – kultura i umetnost, sport i rekreacija” sufinansiran je iz budžeta Grada Smedereva, a stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.