You are here

Turizam u Velikoj Plani – sadašnjost i budućnost

VELIKA PLANA, 31. decembar 2018 – Proteklih osam dana pokušali smo serijom tekstova na ovom portalu da vas podsetimo na neke znane, ili upoznamo s nekim manje poznatim aktuelnim i potencijalnim turističkim odredištima u Velikoj Plani. Još najmanje tri puta toliko bi trebalo da se predstave i ostala, ali za početak, ako i ovo nekoga zainteresuje i navede na tu stranu, makar smo ispunili skromna nadanja.

O turizmu, kao vrlo izvesnom pravcu razvoja ove opštine u budućnosti, u Plani se ozbiljno razmišlja. Da je tako dokaz je i nagrada za promociju potencijala opštine, koju je Turističko sportski centar Velika Plana dobio na nedavno održanom Međunarodnom sajmu turizma i seoskog turizma u Kragujevcu.

– Mi smo na 70-80 kilometara od Beograda tako da možemo da budemo zanimljiva destinacija, da ljudi, ako ništa dugo, dođu i ovde provedu vikend. Ali, da bi se nešto promovisalo potrebno je prvo stvoriti elementarne uslove. Predvideli smo da u 2019. uradimo turističku signalizaciju. Tu je i Plan detaljne regulacije priobalja Morave u Velikoj Plani, gde može da se razvija jedan drugi vid turizma. Tamo je i Etno selo i drugi turističko-ugostiteljski objekti, a imamo, osim u Manastiru Koporin, što je već poznato, i druge vinarije na ovom području, tako da bi i taj sve popularniji takozvani vinski turizam mogao da bude jedno od opredeljenja u narednom periodu – navodi ambiciozne planove na ovom polju Igor Matković, predsednik opštine Velika Plana.

Kao i većina mesta ove veličine u Srbiji, i Velika Plana ima problem sa smeštajnima kapacitetima. Hotel „Pokajnica“, nekada reprezentativni objekat, prodat je prošle godine i ovde se nadaju da će novi vlasnik u skorije vreme uspeti da ga dovede u stanje koje će omogućiti boravak turistima. Za sada je sređen jedan sprat, ali i to je nešto, s obzirom da doskora nije radio.

– Prošle godine smo obeležili 200 godina od ubistva Karađorđa i to je bio povod da uredimo potez u Radovanjskom lugu, uložili smo desetak miliona dinara, sada je sređen put i omogućen dolazak autobusima, jer veliki broj ekskurzija tu dolazi. Naravno, nastavićemo tamo da ulažemo, ali su u pitanju velike deonice, a sve to ide iz lokalnog budžeta. Zbog toga očekujemo da će se i iz Republike zainteresovati za neke od naših projekata – kaže prvi čovek opštine.

Jedan od tih projekata je i sređivanje zgrade Stare klanice, potencijalno izuzetno reprezentativnog objekta. Meću idejama je i njegovo pretvaranje u hotel, recimo.

Ideja, očigledno, ne nedostaje, problem je, kao i obično, novac. Zbog toga ostaje nada, ono što je i Matković napomenuo, da će i u Beogradu, u resornim ministarstvima, biti razumevanja da se pomogne u njihovoj realizaciji, da Plana svoj nesporan turistički potencijal ostvari.

Projekat „Veliki (i mali) turistički potencijali Velike Plane“ sufinansiran je od strane Opštine Velika Plana, a stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

Čitaj dalje...

Zgrada Stare klanice i Vila Klefiš

VELIKA PLANA, 30. decembar 2018 – U serijalu tekstova o znanim i manje znanim zdanjima u okolini Velike Plane, koja bi mogla turistima i putnicima namernicima da budu zanimljiva, do sada smo se uglavnom bavili sakralnim građevinama. U samoj Velikoj Plani, u njenom jezgru, na bukvalno pedesetak metara jedno od drugog, dva su izuzetna spomenika urbane arhitekture.

Stara klanica, tek malo uvučena od glavnog puta, odmah iza zgrade u kojoj se nalazi sedište velikoplanjanske lokalne samouprave, uživa status spomenika kulture. Deo je nekadašnjeg kompleksa privredno-industrijskih objekata koje su u Velikoj Plani od 1886. do 1928. godine podigli nemački industrijalci Kristijan Šojs i Vilhelm Šumaher. Bila je to klica industrijskog razvoja u Velikoj Plani, posle prve i druga klanica, zajedno sa zanatskim radionicama, mlinovima i vunovlačarama koje su već u Plani radile. Obe klanice, i ova i ona Klefišova i Zojsova, bile su izvoznici mesa u Zapadnu Evropu, više od polovine radno sposobnog stanovništva radilo je u njima. Ako je Leskovac zbog svoje tekstilne inudstrije bio proglašen za „Srpski Mančester“,Velika Plana je zbog svojih klanica u to vreme s pravom nosila nadimak “Srpski Čikago“. O tome govore i broje reklame u novinama onog doba, kakav je ova iz „Pravde“ iz marta 1908.

Projekat, po kome je početkom XX veka podignuta Stara klanica, uradio je Inženjersko-tehnički biro Stojana Veljkovića i Oto Lorenca. Sam objekat ima razuđenu osnovu u obliku latiničnog slova „L“ sa kulom ovalnog preseka, koja je izvedena na spoju dva krila. Zanimljivo je da fasada, nikada nije bila malterisana, izvedena je od opeke u „natur obradi“, koja se i sada, u na žalost jadnom stanju u kome je, može videti.

Stručnjaci se slažu da Stara klanica predstavlja izuzetno vredan primer industrijske arhitekture u Srbiji s početka XX veka. Sama zgrada i parcela na kojoj je izgrađena pripadaju lokalnoj samoupravi i već godinama, od kada je izašao poslednji zakupac a zgrada počela rapidno da propada, traži se način da se spase, ali su za to potrebna velika sredstva kojima Plana ne raspolaže. Ostaje samo da se nadamo da će se naći neko zainteresovan da je oživi dok ne bude kasno.

Ako Stara klanica čeka da bude spasena, Vila Klefiš, na suprotnoj strani, spasla se nedavno zle sudbe zahvaljujući sredstvima Ministarstva državne u prave i lokalne samouprave, koje dalo 7 miliona dinara za njeno renoviranje, a Velika Plana je dodala još milion.

Porodična vila Tonija Klefiša, italijanskog industrijalca nemačkog porekla i jednog od osnivača klanične i mesno prerađivačke industrije u Velikoj Plani, podignuta je 1922. godine u samom centru grada, u Ulici Miloša Velikog.

Vila je izvedena u masivnom konstruktivnom sistemu sa jakim nosećim zidovima od opeke, zasnovana na postulatima post akademizma sa uticajem rane moderne i elementima nemačkog folklornog graditeljstva, naravno, zahvaljujući njenom vlasniku i naručiocu izgradnje. U svakom slučaju, pored izrazitih arhitektonskih vrednosti, ima krupan istorijski značaj i posebno mesto u urbanoj genezi Velike Plane.

I ona je pod zaštitom države, proglašena za spomenik kulture, a ispostavilo se da je imala sreću da nekoliko decenija bude korišćena kao sedište lokalne milicijske, potom i policijske stanice. Bila je to sve do 2009. godine, kada je policijska stanica dobila novu, reprezentativnu zgradu, nešto dalje, takođe u centru. Planovi, za šta će biti iskorišćena, odmah su se rojili, ali para nije bilo, sve do nedavno. Sada, kada je renoviranje pri kraju, izvesno je da će to biti neka vrsta Gradske kuće. Predviđeno je da u prizemlju bude sala za venčanja, a da se spratni prostor iskoristi za muzejske i galerijske postavke.

Oba ova zdanja, kako je rečeno, nalaze se u Ulici Miloša Velikog, koja je glavana gradska arterija Velike Plane, saobraćajnica kojom se stiže u centar grada. Ko dođe da obiđe jedno neće moći da ne vidi drugo. Gledano iz pravca dolaska, od auto-puta ili starog puta, svejedno, Stara klanica je sa desne strane, odmah iza zgrade Opštine Velika Plana, a Vila Klefiš je na levoj.

Projekat „Veliki (i mali) turistički potencijali Velike Plane“ sufinansiran je od strane Opštine Velika Plana, a stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

Čitaj dalje...

Crkva u Miloševcu – jedna od najlepših u eparhiji

VELIKA PLANA, 29. decembar 2018 – Crkva Rođenja presvete Bogorodice u Miloševcu podignuta je 1870. godine. Pre toga, meštani Miloševca su gotovo pola veka tražili odobrenje za podizanje svoje crkve. Naime, za prve vlade kneza Miloša bili su dobili dozvolu i prikupili novac i građevinski materijal, ali je onda izbila Vučićeva buna, Obrenovići su morali da napuste Srbiju, promenjena je dinastija i sve im propade.

Miloševčani  ipak nisu odustajali,  januara 1865. godine poslali su molbu tadašnjem ministru građevina informišući ga o nameri da podignu crkvu u vrednosti do tri hiljade dukata. Bi im odobreno i, posle pet godina, početkom septembra 1870. godine završena je izgradnja ove crkve.

Miloševačka crkva, mnogi se slažu, jedna je od najlepših u Braničevskoj eparhiji, izgrađena u klasicističkom duhu, kao jednobrodna građevina sa kupolom. Sam objekat je podeljen na oltarsku apsidu na istoku, naos sa pravougaonim pevnicama i pripratu sa galerijom i zvonikom na zapadu.

Kad već bi pomenut zvonik, austrougarska vojska je za vreme okupacije u Prvom svetskom ratu i odavde odnela crkvena zvona, kao i iz mnogih drugih srpskih crkava. Ta zvona su vraćena ili isplaćena posle naplate ratne štete. Sat za crkvu je nabavljen 1925. godine. Zgrada „kancelarija crkve“ sagrađena je 1887, a 1952. je uz nju dozidana druga, „stan za paroha“.

Izuzetnu umetničku celinu u crkvi predstavljaju ikone na oltarskoj pregradi, koja je izvedena, kao i cela crkva, u klasicističkom duhu, rad je to Nikole Markovića, ikonopisca iz Požarevca. U dve zone nalazi se ukupno 20 ikona, rađenih na dasci, uljanim bojama. Ikonostas se završava dekorativnim krstom sa naslikanim raspećem i dvema ovalnim ikonama. Pored ikona na ikonostasu, crkva ima i pokretne ikone, izrađene na drvetu, koje se iznose na celivanje narodu na sve Gospodnje, Bogorodične i svetitelјske praznike. Crkva poseduje i vredne primere bogoslužbenih knjiga, sasuda i ikona. Unutrašnje zidove crkve karakteriše poseban efekat objedinjavanja prostora slikanom imitacijom mermera tzv. mramorisanje, floralno-geometrijski ornament koji prati arhitektonske elemente i slikani medaljoni.

U crkvi su na zidu i manje mermerne spomen‑ploče i spomenik — imenik Miloševčana koji su kao vojnici umrli ili poginuli u Prvom svetskom ratu. U crkvenoj porti, iza oltara, do svešteničkog groblja, bila je zajednička grobnica 30 nemačkih vojnika poginulih u Prvom svetskom ratu. Posmrtni ostaci ovih vojnika preneti su 1936. na nemačko groblje u Smederevu. Zanimljivo je da je na njihovom mestu, oktobra 1944. godine, sahranjeno 14 ruskih vojnika, koji su poginuli kod miloševačke železničke stanice. Posle Drugog svetskog rata njihovi posmrtni ostaci preneti su u Požarevac, na zajedničku Spomen‑kosturnicu Čačalica.

* Za tekst korišćeni podaci Darka Ivanovića, objavljeni u „Sabornosti“  – „Crkva u Miloševcu“Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture Smederevo

Miloševac je na 15-tak kilometara od Velike Plane, jugozapadno na 18 kilometara je Smederevska Palanka,  a severno na 30-35 kilometra su Smederevo i Požarevac. I do Miloševca se iz pravca Beograda najlakše stiže auto-putem, a autobuski polasci iz Plane su česti, ide se preko Velikog Orašja, Krnjeva i Trnovča. Iz Smederevske Palanke se autobusom stiže za oko pola sata, a iz Smedereva za 45 minuta.

Projekat „Veliki (i mali) turistički potencijali Velike Plane“ sufinansiran je od strane Opštine Velika Plana, a stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

Čitaj dalje...

Veliko Orašje – Crkva Svete Petke, ali one druge

VELIKA PLANA, 28. decembar 2018 – Crkva Svete Petke u Velikom Orašju podignuta je 1890. godine i to, ono što je zanimljivo a nije mnogo znano, na mestu na kome su se, po svemu sudeći, vekovima pre toga nalazile bogomolje.

Naime, u knjizi „Pravoslavna Srpska crkva u Kralјevini Srbiji“ piše da je kod Velikog Orašja, nedaleko od reke Jasenice, pronađena u zemlјi, „neka starodrevna crkva, razrušena do cokla, a na zapadnim vratima stajao je i zid tri metra visine nerazrušen, koji je u zemlјi zatrpan bio i nađen: iznutra omalan – živopisan, a povrh cokle nađen je natpis: „1173. leta od Hrista obnovlјena – sei manastir Sveta Petka“. Može se naći podatak da je na vratima bilo ispisano: „osvjati i pomazi Hram sv. Ar. M. Episkom Sava“. Iskopana je i jedna ploča bela, masna, glatka, koja je po svoj prilici nadgrobni kamen i na njoj stoji natpis: „Stevan vojvoda kovinski“. U svakom slučaju, po oltaru, okrenutom pravo na istoku i po živopisu, vidi se da je bila pravoslavna crkva, a za njeno zidanje, što je takođe interesantno, korišćen je temelј, kamen i opeka nekog ranijeg hrama, verovatno rimskog. I ta opeka je morala da bude upotreblјena od srušenih građevina, pošto su Srbi iz 12. veka uglavnom gradili kuće od pruća i blata. Najbolјe je bio sačuvan zapadni zid, koji je većim delom iskorišćen za izgradnju nove crkve.

Orašanska crkva, podignuta je, dakle, na ostacima stare crkve, na tom istom mestu 1890. godine. Priprata sa zvonikom je naknadno dozidana. Crkva ima dva ulaza, severni, sporedni, i zapadni, glavni. Toranj, zvonik, kvadratne je osnove i diže se nad središtem dograđenog dela.

Kao i većina crkava na ovom području, i ova je bogato oslikana. Raniji živopis, u al seko tehnici, rad je nepoznatog slikara. Zidne slike, rađene su posnim bojama, a vremenom je stari živopis izbledeo i od gareži isprlјan. Ovaj živopis je obnovio i popravio Mihajlo Vujičić iz Donje Livadice, a garež je skidao majstor Prša iz Žabara. Novo živopisanje crkve obavio je prof. Goran Janićijević, profesor Fresko-pisačke akademije pri Bogoslovskom fakultetu SPC, sa studentima tokom 2005. i 2006. godine. Istovremeno je urađena rekonstrukcija crkve, spolјašnja i unutrašnja.

Izuzetno vrednu slikarsku celinu, kako tvrde stručnjaci Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika, čine ikone na ikonostasnoj pregradi, koja je izvedena u klasicističkom duhu. Kao majstori koji su radili na njihovom oslikavanju u literaturi se navode članovi poznate slikarske porodice Marković, Milija Marković sa bratom Ivanom i sinovima Radovanom i Nikolom. Tu se nalazi 28 ikona različitih dimenzija i formi, koje su slikane ulјanim bojama na dasci.

I na kraju, a možda je trebalo na početku, još jedna zanimljivost i van Orašja sigurno manje znana činjenica; velikooraška crkva je redak srpski hram posvećen svetoj prepodobnoj mučenici Paraskevi, onoj koja je živela u vreme rimskih careva Hadrijana i Antonina Pija. Veliki broj srpskih crkava s ovim imenom posvećen je poznatijoj prepodobnoj mati Paraskevi, podvižnici iz 11. veka, koju neki vernici zamenjuju sa „rimskom“ Svetom Petkom.

* Za tekst korišćeni podaci Darka Ivanovića, objavljeni u „Sabornosti“  – „Crkva Svete Petke u Velikom Orašju“ i Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture Smederevo

Veliko Orašje se nalazi na 6 kilometra od Velike Plane i 17 od Smederevske Palanke, a crkva Svete Petke tačno je na sredini između auto-puta i starog puta Smederevo – Velika Plana. Iz Velike Plane svakog radnog dana ima tridesetak polazaka autobusa koji idu dovde, iz Palanke na svaki sat, a Veliko Orašje ima i železničku stanicu, tako da se ovde može stići i tim prevozom.

Projekat „Veliki (i mali) turistički potencijali Velike Plane“ sufinansiran je od strane Opštine Velika Plana, a stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

 

Čitaj dalje...

Crkva Svetih Petra i Pavla pročula se po neobičnoj freski

VELIKA PLANA, 27. decembar 2018 – O crkvi brvnari u Lozoviku, koja je sagrađena 1831. godine, već ste mogli da čitate u ovom serijalu, a odmah pored nje je novije zdanje posvećeno istim svecima – Crkva Svetih Petra i Pavla. Ova nova je građena od 1888. do 1893/4. godine. Tu nema zabune, o godini izgradnje svedoči natpis na ploči od belog mermera u ispustu iznad glavnih dveri: „Opštine lozovičko-saraoračka podigoše ovaj hram za vlade srpskog kralja Aleksandra I i mitropolita Mihajla 1894. g.“

U literaturi se najčešće navodi da je rađena po projektu arhitekte Dušana Živanovića, koji je bio projektant crkava u Jagodini, Trsteniku, Kruševcu i Banja Luci, od kojih su neke vrlo nalik lozovičkoj. Ipak novija istraživanja, sada pa na osnovu sličnosti sa crkvom u Rači Kragujevačkoj, kao mogućeg autora projekta navode okružnog inženjera Emanuela Sandera.

Kako i piše na mermeru, Opština lozovičko-saraoračka je sakupila sredstva i želela je da podigne crkvu, kakva je bila ona u Rači Kragujevačkoj, jer se broj stanovnika sela uvećao u međuvremenu, od podizanja prvotne crkve brvnare, ali su ministarstvo crkvenih dela i Mitropolija beogradska smatrali da je to prevelik objekat. Dozvolili su ipak gradnju po istom projektu – samo sa umanjenjem. Izgradnja je potrajala pet godina, a bilo je potrebno još skoro godinu dana da se crkva opremi, otuda ona dilema – da li je završena ’93. kada su okončani radovi na samoj građevini, ili ’94. kada je, na Petrovdan, crkvu osveštao mitropolit Mihailo. U međuvremenu je u crkvi urađen ikonostas sa delima onovremenih čuvenih slikara: Svete Todorovića, Đorđa Krstića, Živka Jugovića, Petra Ranosavića, Đorđa Milovanovića, Dimitrija Andrejevića, Milana Milanovića i drugih. Rađene su tehnikom ulja na platnu kaširanom na drvenu podlogu. Može se reći da ikonostas Nove lozovičke crkve predstavlja jedinstvenu galeriju srpskog slikarstva sa kraja XIX veka. Crkva poseduje i vredne primerke pokretnih ikona, bogoslužbenih knjiga i sasuda iz XVIII i XIX veka.

Baš kao i druge bogomolje u ovom kraju, i ova je imala burnu istoriju. Tako je u porti crkve lozovičke 1914. bio stacioniran jedan austrougarski konjički eskadron. Bilo je čak ideja da se od crkve napravi konjušnica, ali zalaganjem i molbama Lozovičana, u njoj nikada nisu boravili konji. To zlo u ratu crkvu nije snašlo, ali drugo jeste; Austrougari su prilikom povlačenja iz crkve odneli zvona. Nova zvona su postavljena tek 1932. godine.

Nova crkva je stalno ulepšavana, oko nje se dograđivalo i nastao je čitav jedan kompleks crkvenih zgrada, od ograde i kapije, u istim bojama kao i sam hram, do zadnje avlije. Nije se stalo ni sa oslikavanjem unutrašnjosti, pa je tako crkva dobila fresku po kojoj se pročula, a ne po ovome o čemu do sad beše reči, što je više nego vredno pažnje.

Naime, tu je jedna od najneobičnijih fresaka, kako po tematici tako i po kompoziciji. Na fresci je prikazan susret Isusa Hrista i Satane, što je samo po sebi neobičan motiv, no je još neobičniji ambijent u kome se susret dešava. Jer, Hrist i đavo se sreću na pešačkom prelazu, a iza njih se mogu videti savremene građevine, jedna koja je verovatno Empajer Stejt Bilding, ali i nuklearna elektrana, banka, kazino… Za ova dva poslednja nema dileme, tu su latinični natpisi na zgradama. Da dve bude zanimljivije, u prizor su ukomponovani i policijski automobil, i na njemu je natpis koji ne da da bude zabune, i vatrogasna kola, a čitav prizor nadleću vojni avioni.

I kako to već biva u ova moderna vremena društvenih mreža, sve je pre par godina postalo, što bi se reklo, viralno, čak je otišlo dotle da je na Fejsbuku oformljena grupa „Tumačenje freske crkve kod Lozovika“. Iz dana u dan su se članovi nadgornjavali u tumačenju simbola s freske, pa je tako primećeno da Hrist stojeći na travnjaku, još ne zgazivši na asfalt, dolazi iz netaknute prirode, a da njegov arhineprijatelj, kao oličenje svakog zla, stiže iz okruženja sa tekovinama nove civilizacije, koja predstvaljaju biblijske grehove, od oholosti do pohlepe. Avioni su povezani sa NATO agresijom 1999. godine, jedino su ostali sporni policajci i vatrogasci – da li su reprezenti nereda i bezakonja ili obratno.

Do Lozovika se, kao i do ostalih sela tog dela opštine Velika Plana, najlakše stiže auto-putem Beograd – Niš. Ukoliko dolazite starim putem Smederevo – Velika Plana, crkva se nalazi s leve strane, gledano od Smedereva, odnosno desne iz pravca Plane, vidljiva sa glavnog puta, ne možete da zalutate. Udaljenost od 23 kilometra, koliko ima od Velike Plane do Lozovika, možete da pređete i autobusom, polasci su česti, pogotovo radnim danima, a vikendom ih ima dvadesetak.

Projekat „Veliki (i mali) turistički potencijali Velike Plane“ sufinansiran je od strane Opštine Velika Plana, a stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

 

Čitaj dalje...

Ime sve govori: Pokajnica – crkva i manastir

VELIKA PLANA, 26 decembar 2018 – Od tri crkve brvnare u okolini Velike Plane jedino se za Pokajnicu zna, bez ikakve sumnje, ko ju je, kada i, ono najinteresantnije, iz kog razloga podigao.

Pokajnica se nalazi u Starom Selu. Kada je podignuta, crkva posvećena Svetom ocu Nikolaju Miriklijskom, tačnije prazniku Prenosa moštiju Svetog Nikole, u početku se zvanično zvala prosto i jednostavno – Velikoplanska, jer je bila parohijska, namenjena stanovnicima Novog i Starog Sela, Rakinca i Radovanja, naravno i Velike Plane, ali vrlo brzo je to promenjeno. Narod joj je nadenuo ime Pokajnica i tako je ostalo.

Podignuta je 1818. godine, o čemu svedoči urezan natpis na talpi levo od ulaza u crkvu, ali i zapis na prestonoj ikoni Svetog Đorđa koji ubija aždaju.

Crkvu je podigao smederevski vojvoda a potom i knez smederevske nahije Vujica Vulićević.  On je bio jedan od znamenitih učesnika u borbama protiv Turaka, no srpski narod mnogo više od njegovog junaštva pamti čin u kome je učestvovao, kada je ubio kuma, vođu Prvog srpskog ustanka, vožda Đorđa Petrovića – Karađorđa. Po predanju, vojvoda Vujica je bio jedan od glavnih u zaveri koja je okončana Karađorđevim ubistvom, koje je bilo u neposrednoj blizini manastira, u Radovanjskom lugu, u noći između 12. i 13. jula 1817. Smatra se da je upravo Vujica bio taj koji je poneo sa sobom odrubljenu Karađorđevu glavu, njegovu sablju, odelo, pa i ordenje i bisage u kojima je bilo 4 hiljade dukata. Ovde treba reći da jedan deo narodne tradicije govori da je crkvu podigao knez Miloš novcem nađenim kod ubijenog Karađorđa, no da se držimo predanja, koje beleži i istorija manastira. Vojvoda je, po tom predanju, zastao da se odmori na obližnjem proplanku i tek tada shvatio šta je zapravo učinio. Tada je, navodno, odlučio da upravo na tom mestu podigne crkvu, ne bi li barem nekako spravo krivicu, a srpski knjaz Miloš i njegova žena, kneginja Ljubica su mu dozvolili da iskoristi dukate koje je pronašao u Karađorđevim bisagama.

Godine 1880. crkvi je pridodat trem sa zapadne strane koji ima funkciju spolјne priprate, a tada je prerađen krov i prepokriven novom šindrom. U vreme Prvog svetskog rata postavlјena je rešetka na ogradi trema. Na samom ulazu u portu manastira nalazi se konak iz perioda gradnje crkve, u kome je danas muzejska postavka, a neposredno uz crkvu je drvena zvonara. Crkva je služila kao parohijska crkva Velike Plane sve do 1951. godine, do izgradnje i osvećenja sadašnje crkve u Velikoj Plani, da bi 1954. pri ovoj crkvi bio osnovan manastir sa muškim bratstvom, a 1991. pretvoren je u ženski manastir.

Što se same crkve tiče, ona je po mnogo čemu karakteristična za period u kome je nastala. U obliku lađe, pripada većim crkvama ove vrste, sa poligonalnim završecima na oba kraja. Temelј je od kamena, a zidovi su urađeni od hrastovih talpi, međusobno užlјeblјenih i na ponekim mestima sa unutrašnje strane, ojačanih kosnicama i gredicama. Krov, najkarakterističniji detalј brvnara, masivan je i strm. Konstrukcija ikonostasa je iz perioda gradnje crkve, a za ikone iz tridesetih godina XIX veka se smatra da su rad Konstatina Zografa. Naime, grčke signature na ikonama upućuju da je njihov autor ili Grk ili neko ko je kopirao grčka dela, a to se vidi i na ikoni svetoga Dimitrija, koji koplјem ubija bugarskog cara Kalojana.

U porti se nalazi i zvonara, zapadno od crkve, postavlјena je na četiri drvena stuba i pokrivena daskama, a nosi dva zvona. Konak je podignut je 1980-82. godine, i ima prizemlјe i sprat. U konaku je i kapela u kojoj se služi tokom zimskog perioda.

Manastir Pokajnica se u neposrednoj blizini auto puta. Kada krenete put ovog manastira vrlo je verovatno da vam mapa puta uopšte neće biti potrebna, jer postoje vrlo jasni putokazi. Odmah posle naplatne rampe kod Velike Plane isključujete se sa auto puta, skrećete levo, potom nailazite na semafor, na kome je jasan putokaz za manastir Koporin – desno i za Staro Selo, odnosno manastir Pokajnicu – ide se pravo. Kada stignete do centra Starog Sela, i tu je uočljiv putokaz za skretanje desno da biste stigli do manastira.

Projekat „Veliki (i mali) turistički potencijali Velike Plane“ sufinansiran je od strane Opštine Velika Plana, a stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

Čitaj dalje...

Crkve brvnare – uporišta vere

VELIKA PLANA, 25. decembra 2018 – Od 120 crkava brvnara, koliko ih je u Srbiji bilo na kraju devetnaestog, dvadeset i prvi i vek je dočekalo jedva četrdesetak, a tri među najreprezentativnijim nalaze se na području opštine Velika Plana.

Crkvama brvnarama, kako im i samo ime kaže, drvo odnosno brvno glavni je građevinski element. Mada postoje zapisi da su podizane još u srednjem veku, za vreme vladavine Nemanjića, nijedna do danas nije sačuvana. Ove koje su pretekle, građene su uglavnom pre, za vreme i neposredno posle Drugog srpskog ustanka, kao svojevrsna uporišta vere, jer je tada, na svu muku, važilo tursko pravilo da se crkve ne smeju graditi ni od kog drugog materijala do od drveta. Narodno predanje kaže da je još jedna razlog njihovom nastanku. Naime, Turci su navodno dozvoljavali da se crkva sagradi u selu samo ako se to može učiniti za jednu noć. Zbog toga su se, u tajnosti, po kućama, pravili drveni elementi od kojih bi se za jednu noć mogla sastaviti crkva, da bi onda, na tursko pitanje „otkud ovde crkva“ Srbi odgovarali da je noćas ili onomad doletela s neba. To bi, po istom predanju, sujevernim Turcima bio dovoljno da crkvu ne pale i ne ruše, što Osmanlijama nije bilo strano, naprotiv.

Baš zbog toga, još uverljiviji je razlog za podizanje u to vreme brojnih crkava brvnara je taj što su ove, pred čestim naletima besnih Turaka, mogle da budu rastavljene i sklonjene na sigurno dok ne prođe zulum, da bi potom bile ponovno sastavljane na istom ili drugom mestu. Zato su se ove crkve neretko nalazile daleko od važnih drumova, i očiju Turaka, na skrovitim mestima, u gustoj šumi, kakav je slučaj sa crkvom brvnarom u Krnjevu.

U delu sela zvanom Divostin, u šumi pored seoskog groblja, nalazi se crkva brvnara posvećena Svetom Georgiju. Podignuta u prvoj polovini XVIII veka spada među najstarije crkve te vrste u Srbiji. Uostalom, o njenoj starosti dovoljno svedoči podatak da je prvi put obnovljena krajem XVIII veka.

Ovde se čuva zbirka ikona sa kraja XVIII i početka XIX veka, a između broda crkve i oltara nalazi se drvena pregrada sa ikonostasom sa 28  starih ikona, koje pripadaju različitim periodima, a crkva poseduje i veliki broj vrednih starih i retkih knjiga.

Pored crkve brvnare u porti se nalazi masivna drvena zvonara, a tu je i stara zgrada škole iz 1779. godine. Krnjevci, ne bez ponosa, ističu da je to prva seoska škola u Srbiji. Njena zgrada se danas koristi za crkvene potrebe. Preko puta porte je groblje, koje je formirano još 1820. godine, na kome se i danas Krnjevci sahranjuju, a u samoj porti, severno od crkve, bio je sahranjen smederevski vojvoda Đuša Vulićević.

Na samom ulazu u crkvu je i tabla koja podseća da je na tom mestu 1920. godine, na Svetog Iliju, održan prvi Bogomoljački sabor na kome je besedio Sveti vladika Nikolaj Žički.

Crkva brvnara u Lozoviku podignuta je na inicijativu i zajedničko zalaganje meštana Lozovika i Saraoraca. Ostalo je zapisano da je značajan udeo u izgradnji crkve dao Hadži Ilija Raspopović, koji je posle hadžiluka, poklonio 4 i po hektara svoje zemlje da se na njoj izgradi crkva brvnara. Sa gradnjom se počelo oko 1806. godine, ali je dovršena tek 1831. godine.

Crkva je građena od hrastovih talpi na temeljima od lomljenog kamena i pokrivena sitnom šindrom, a ikone na ikonostasu oslikao je čuveni ikonopisac Jovan Stergević, poznatiji kao Janja Moler tokom 1831. i 1832. godine.

U porti crkve nekada je bila škola i drvena zvonara, sa zvonima koja je lozovičkoj crkvi poklonio Knjaz Miloš. Ta zvona su 1895. godine preneta u zvonik nove, tek sagrađene crkve istog imena, Svetih apostola Petra i Pavla, ali su tu ostala tek dvadesetak godina; u Prvom svetskom ratu su odneta u Austrougarsku i pretopljena. Stara škola radila je do 1874. godine, ali od nje danas nema nikakvog traga.

Veći radovi na crkvi brvnari izvođeni su 1931. godine povodom proslave stogodišnjice hrama, o čemu svedoči tabla na ulazu, zatim sedamdesetih godina XX veka, pod rukovodstvom Zavoda za zaštitu spomenika kulture Kragujevac i najskorije 2003. i 2004. Godine, pod nadzorom Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture Smederevo.

Današnju prostranu portu crkva brvnara deli sa pomenutom kasnije izgrađenom (1890-1894) crkvom Svetih apostola Petra i Pavla, o kojoj će takođe biti reči u ovom serijalu, baš kao i o trećoj i najpoznatijoj crkvi brvnari u Velikoj Plani – Pokajnici, koja ipak zaslužuje poseban tekst.

I do Krnjeva i do Lozovika iz pravca Beograda se najlakše stiže auto-putem, a može i starim putem od Smedereva preko Osipaonice. Do oba mesta postoje redovne autobuske linije iz Velike Plane, Smederevske Palanke i Smedereva.

Projekat „Veliki (i mali) turistički potencijali Velike Plane“ sufinansiran je od strane Opštine Velika Plana, a stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

Čitaj dalje...

Manastir Koporin i njegova čuda

VELIKA PLANA, 24. decembar 2018 – Nedaleko puta za Smederevsku Palanku, na nekih 5-6 kilometara od Velike Plane, nalazi se manastir Koporin sa crkvom posvećenom Svetom Stefanu. Podataka o ktitoru i vremenu gradnje crkve nema, ali se veruje da je despot Stefan Lazarević dao da se manastir izgradi u znak zahvalnosti što je preživeo 1402. godine bitku kod Angore u kojoj je bio ranjen.

Burna je istorija manastira Koporin, pogotovo za turskog vakta na ovim našim prostorima, česta su bila pustošenja i razaranja, paljenja i rušenja. U jednom trenutku je čak bio i sklonište srpskim hajducima.

Sa obnovom manastira se prvi put počelo nakon 1830. godine, jer su tada istorijske prilike to dozvolile, kada su Srbi dobili pravo na unutrašnju samoupravu. Ipak, crkva je sve do kraja XIX veka bila u ruševinama, da bi joj u obnovi 1880. godine bila dozidana priprata. Poslednja velika obnova je bila 1885. i od tada ima sadašnji izgled.

Od 1932. godine bio je to muški manastir, ali potom, od 1958. postaje ženski, a na predlog tadašnjeg episkopa Hrizostoma, koji je primetio da broj monaha ili opada ili stagnira, dok se broj monahinja u povećavao.

U glavnoj manastirskoj crkvi su očuvane neke od prvobitnih fresaka, tu su i prikazi stojećih figura svetih ratnika, karakterističnih za monumentalno moravsko slikarstvo. Prilikom zamene podnih ploča u hramu 1977. godine, u severozapadnom uglu broda crkve, baš ispod portreta despota Stefana Lazarevića, pronađena je grobnica sa moštima. Detaljan paleopatološki pregled pronađenih ostataka uradio je čuveni antropolog dr Srboljub Živanović i zaključio da se radi o moštima osobe koja po fizičkom izgledu, godinama starosti i pronađenim ranama odgovara sačuvanom opisu despota Stefana. Arheološka iskopavanja u manastiru Manasija 2006. godine, kao i antropološka analiza, potvrdili su pa da je despot Stefan Lazarević sahranjen upravo u toj svojoj zadužbini. Kako bilo, ćivot s moštima u Koporinu se otvara dva puta godišnje: 1. avgusta, na dan smrti despota, i dve nedelјe kasnije, na slavu hrama, oba puta u prisustvu mnogobrojnih vernika, koji za tu priliku dolaze iz raznih krajeva Srbije, pa i inostranstva.

Brojna su verovanja vezana za manastir Koporin, a najpoznatije je ono da pomaže bezdetnim venčanim supružnicima. Monahinje tvrde da ima mnogo parova koji su ili poslali pisma zahvalnosti ili došli u manastir da se lično zahvale, zajedno sa svojim potomcima, koji su došli na svet nakon molitvi baš na ovom mestu.

Do manastira Koporin je najlakše doći automobilom, auto-putem iz pravca Beograda do Velike Plane, od koje je manastir udaljen svega nekoliko kilometara. Kada se dolazi iz Plane, skrećete posle benzinske pumpe, prateći putokaz prema manastiru, a potom nailazite na znak, putokaz za skretanje levo i tu izlazite na put koji vas vodi pravo do manastira. Do manastira se može i autobusom, od Velike Plane saobraća redovna linija za Smederevsku Palanku, a taj autobus staje nedaleko od skretanja za manastir Koporin. Za svaki slučaj, ne zaboravite da pitate gde treba tačno da siđete, to znaju svi meštani i vozači.

Fotografije:

Naslovna – Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture Smederevo, 

Ćivot s moštima Svetog Stefana – Nataša Miljević,

Mapa: GoogleMaps

Projekat „Veliki (i mali) turistički potencijali Velike Plane“ sufinansiran je od strane Opštine Velika Plana, a stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

Čitaj dalje...

Veliki (i mali) turistički potencijali Velike Plane

VELIKA PLANA, 23. decembar 2018 – Na sat vožnje od Beograda, ili tek nešto malo više, zavisi kakav je saobraćaj, uostalom tuda prolazi auto-put, tu je i pruga Beograd-Niš-Skoplje, rečju svi uslovi da se Srbiji ali i svetu prikaže šta Velika Plana ima, da se svrate putnici i dovedu namernici.

Ipak, značajni turistički potencijali Velike Plane uglavnom nisu poznati široj javnosti i samim tim su nedovolјno iskorišćeni kao moguće atrakcije, u većoj ili manjoj meri, za privlačenje posetilaca, koji bi ovde došli s tom namerom, kao i putnika koji su se u Plani zatekli, svratili u prolazu ili su u gradu nekim drugim poslom.

Za Pokajnicu, Manastir Koporin, Radovanjski lug, pa i Etno selo se možda i zna, ali Velika Plana ima još najmanje 7-8 potencijalnih destinacija za turiste, obilazak i kvalitetno provođenje vremena u gradu i okolini. Pre svih, tu su sakralni objekti od izuzetnog značaja za našu tradiciju, o čemu govori i to što su svi na spisku spomenika kulture. Od malog broja crkvi brvnara iz 19. veka koje su preostale u Srbiji – dve su na ovom području; crkva Svetih apostola Petra i Pavla u Lozoviku (građena od 1806. do 1831) i crkva Svetog Georgija u Krnjevu (građena takođe u prvoj polovini 19. veka). Pored njih, još šest crkava, od tvrdog materijala na području opštine Velika Plana su nastale u tom periodu; Presvete Bogorodice (1842) u Miloševcu, Svete Petke u Velikom Orašju (1890), Svetih Petra i Pavla u Lozoviku, u istoj porti gde i brvnara (1831), Arhangela Gavrila u Rakincu (1875), Svetog Georgija u Novom Selu (1893) i Svetog Vaznesenja u Starom Selu (1882/1883). Pored crkava, tu su i objekti koji takođe uživaju status spomenika kulture, u manjoj ili većoj meri takođe reprezentativni, kakva je Vila Klefiš, čije je renoviranje i prenamena u toku, zgrada Stare klanice, kao i kuća brvnara Dragoslav Pašića u Miloševcu.

Zbog toga u naslovu i ono „mali“, nije pežorativno, samo treba učiniti da i to malo postane poznato, a mi ćemo se potruditi da, ako za nešto od toga niste znali saznate u serijalu tekstova koji će biti objavljen narednih dana na portalu Podunavlje.info.

Fotografije: velikaplana.rs  – naslovna – Manastir Koporin, u tekstu crkva u Radovanjskom lugu, 

Projekat „Veliki (i mali) turistički potencijali Velike Plane“ sufinansiran je od strane Opštine Velika Plana, a stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

Čitaj dalje...